Facebook veranderde er zijn naam voor, maar hoe gaat het inmiddels nog met de befaamde Metaverse? Begin 2026 lijkt er nog maar weinig van over te schieten. Alles wat met XR te maken heeft, verdwijnt weer naar het achterplan, maar is er toch nog hoop?
We nemen je vijf jaar terug in de tijd. Op 28 oktober 2021 was Facebook niet langer het grote bedrijf van oprichter Zuckerberg, maar transformeerde het platform tot één van de grote takken aan moederboom Meta. In december van dat jaar werden dan de eerste stapjes richting Metaverse gezet, met de publieke toegang tot het VR-spel Horizon Worlds.
Dit sloot aan bij de reeds bestaande (en binnenkort opgedoekte) virtuele vergaderruimtes-met-avatar van Meta’s Horizon Workrooms. Vijf jaar later lijkt de Metaverse hetzelfde lot begaan als Threads (herinner je je dat nog?): een Meta-project dat aanvankelijk een nieuw succesverhaal zou worden, maar waarin de wereld al snel interesse verloor.
Ontslagrondes binnen de VR-afdeling van Meta doen uitschijnen dat Zuckerberg zijn droom zelf heeft opgegeven. Of zien we het toch te somber? Is de virtuele wereld dood en begraven, of is er nog hoop?
Maar waarom?
Ken jij iemand die echt actief is in de Metaverse? Die echt dagelijks of wekelijks uren in de metaverse doorbrengt? Bij ons op de redactie was het in elk geval even collectief rondkijken met een vragende blik, voor we daar ‘eigenlijk niet’ op moesten antwoorden.
Europa verspilde in 2022 nog 387.000 euro aan een mislukt gala in de metaverse. Er doken namelijk maar zes deelnemers op… dure affaire. Iedereen die de wereld van technologie, sociale media of digitale marketing een beetje volgt, heeft de term ‘Metaverse’ wel eens gehoord. Een effectieve deelnemer opnoemen, dat is een ander paar avatar-mouwen.
Waar ligt dat dan aan? Wel, er zijn verschillende factoren. Een rapport door onderzoeksbureau Gartner legde in 2023 al de vinger op de zere wonde. Misschien moeten we in 2026 wel concluderen dat Zuckerberg’s droom altijd gedoemd was te mislukken.
Praktische struikelblokken
Om te beginnen moet je investeren in dure hardware om mee te spelen in de Metaverse. Het is een virtuele wereld, dus een VR-bril of -headset is wel het minste. Niet iedereen ziet dat zitten of heeft budget voor zo’n toevoeging aan zijn of haar collectie elektronica die je hoofdpijn en misselijkheid bezorgt. Meta brengt ook ‘slimme brillen’ op de markt die er iets modieuzer uitzien, maar het idee blijft hetzelfde.
Meta heeft met de Quest 3 een eigen headset en die heeft momenteel als voorgestelde retailprijs op zijn site 549,99 euro (incl. btw). Je kan ook naar andere producenten kijken, maar daar is het qua prijs niet beter, integendeel. Voor de Lenovo ThinkReality VRX tel je momenteel een bedrag van vier cijfers neer (1.569 euro, incl. btw). Apple spant helemaal de kroon door een prijskaartje van 3.500 dollar op zijn Vision Pro te kleven. Populair is dat ding niet: na lage verkoopscijfers zag Apple zich pas nog genoodzaakt de productie ervan op een lager pitje te zetten.
Bovendien laat de beeldkwaliteit van de virtuele wereld wel eens te wensen over. Wie de Zuckerberg-avatar zag bij de lancering van Horizon Worlds in Spanje en Frankrijk, die moet daar nu nog steeds om lachen. Wanneer het grafische gedeelte ondermaats is, wordt virtueel vergaderen er natuurlijk niet aanlokkelijker op.
Dat wil natuurlijk niet zeggen dat de wereld quasi realistische beelden verwacht: leuke geanimeerde avatars zijn zelfs tof. Cartoonesk staat echter niet gelijk aan lachwekkend en het mag er wel uitzien alsof het dit decennium is gecreëerd.
Goede timing, slechte timing
Veel staat of valt met timing. Toen de Metaverse in 2021 werd aangekondigd, had covid-19 zo ongeveer de hele planeet nog stevig in zijn greep. Er waren lockdowns, mensen kwamen veel minder buiten en het leven speelde zich disproportioneel online af. Niemand wist hoe lang dat ging duren.
Interesse voor online mogelijkheden en activiteiten steeg in die periode dan ook naar ongekende hoogten. Mensen die nog nooit een videocall hadden gedaan, gingen plots quizzen via Zoom, thuiswerk was de norm en we waren allemaal aan onze verschillende schermen gekluisterd. Het digitale doelpubliek was nog nooit zo groot. Een virtueel universum, met de middelen van Facebook erachter: dat klonk toen gewoon erg aanlokkelijk.
De coronacrisis bleek jammer voor Meta niet eeuwig te duren. De pandemie is niet meer dan een nare herinnering en mensen willen weer buitenkomen, elkaar écht zien. Ondanks het economische klimaat gaan we met z’n alleen weer meer uiteten bijvoorbeeld. Mensen houden vast aan thuiswerk omdat het praktisch is, niet omdat ze het leuk vinden om te videobellen. Zelfs bedrijven als Zoom schroeven hybride werken stevig terug.
lees ook
Zoom zoekt zijn plaats in de hybride wereld: underdog of eendagsvlieg?
Wie al eens brainstormt, die weet dat dat in een fysieke ruimte bijna altijd meer ideeën oplevert dan in een videomeeting. Toch zeker wanneer het ‘nieuwe’ af het virtuele alternatief is. Een bespreking met eten en drinken of een etentje dat toevallig ook een vergadering is, dat klinkt nog steeds best aanlokkelijk voor veel mensen.
Misschien is dat wel een belangrijke reden voor de huidige desinteresse in de Metaverse. De aankondiging kwam op een perfect moment, alleen bleek dat moment niet lang genoeg te duren.
The good and the bad
Tijdens die lockdownperiode hadden enkele van onze redactieleden nochtans een meeting in VR met mensen van Salesforce: een ervaring waar ze achteraf met heel veel plezier aan terugdachten. Het verslag daarvan was dan ook uitermate positief. Met andere woorden: het kon destijds een meerwaarde zijn.
Salesforce zette illustratief dat project even snel weer stop: een combinatie van een dalende vraag, een afnemende focus en minder middelen voor digitale bijeenkomsten, zo klonk het. De focus ligt nu opnieuw bij fysieke meetings. Het jaarlijkse Dreamforce-event is weer een groots spektakel en ook op lokaal niveau trekt Salesforce die lijn door.
lees ook
De Metaverse in 2026 – virtueel failliet of is er nog hoop?
In een klassieke bedrijfsomgevingomgeving lijkt de Metaverse nog maar weinig plaats te hebben. Er is tegenwoordig al zoveel digitale afleiding, dat een virtuele wereld alleen maar nóg meer notificaties zou opleveren.
What’s in a name
Een stoute gedachte, maar is het de naam Meta zelf die ook afschrikt? Uiteindelijk komt het bedrijf niet altijd positief in het nieuws (denk maar aan de vele akkefietjes met de EU). Het is geen onrealistische gedachte dat er een negatiever aura rond de technologiereus hangt.
Uiteindelijk mag Zuckerberg het zich ook niet al te persoonlijk aantrekken, als hij zijn emotiechip activeert. Bij Second Life lagen de verwachtingen uiteindelijk ook hoog. Officieel heeft dat universum nog heel wat gebruikers wereldwijd, maar relevant is die virtuele ontmoetingsplaats niet echt meer. Wij vermoeden dat veel leden hun account behandelen zoals wij ons fitnessabonnement: te lui om het op te zeggen.
Natuurlijk blijft Meta wel een groot bedrijf met invloed in heel wat lagen van de technologie en de sociale media. Het bedrijf haalde in 2024 nog een jaaromzet van 164 miljard dollar: een absoluut record. Zuckerberg is een ambitieuze ondernemer en zal dit niet snel opgeven, zeker omdat het toch zowat zijn droomproject is. Maar zelfs hij zal niet eeuwig kunnen blijven verantwoorden dat de Metaverse meer geld kost dan oplevert.
Zolang hij en Meta er zijn, bestaat er altijd een kans dat de Metaverse toch nog interessant wordt. Dat kan als virtuele vergaderruimte, maar even goed voor marketing of als virtuele winkel. Hoeveel bedrijven zijn er willens nillens aan Facebook begonnen om niet achter te blijven? Idem voor Instagram. Als dit een beetje dubbel klinkt dan snappen we dat. Het ís ook dubbel, want met Meta weet je nooit.
Oude rotten in het vak
De eerdere vermelding van Second Life brengt ons wel naar nog een andere factor, eentje waar misschien niet zo snel aan wordt gedacht. Bij iedereen die al actief bezig is met virtuele werelden en avatars, zitten ongetwijfeld heel wat mensen die gewoon geen behoefte hebben aan nog een ander universum.
Je hebt bijvoorbeeld nog steeds IMVU, een virtuele wereld met 3D-avatars die al negentien jaar bestaat. De site kent nog steeds miljoenen dagelijkse gebruikers. Het gekende online rollenspel World Of Warcraft bestaat al even lang en kent eveneens nog steeds miljoenen gebruikers. Daar blijft het niet bij, zo zijn er nog heel wat voorbeelden. De reeksen van Baldur’s Gate, Final Fantasy of The Elder Scrolls, om er maar enkele te noemen. Op zich vormen heel wat populaire online games al een virtuele gemeenschap, maar dan eentje met een duidelijk doel.
Dat is sowieso geen malse competitie om het tegen op te nemen, zelfs met Zuckerberg als sterspeler, coach en teameigenaar. Er is al een uitgebreid aanbod aan digitale werelden, elk met een legioen aan trouwe volgers en gebruikers. Virtuele universums die al veel langer bestaan en stuk voor stuk met betere graphics.
Zelfs voor wie een avatar gewoon al eens lollig lijkt, zijn er evengoed opties. Je kan in Teams of Meta’s eigen WhatsApp ook 3D-versies van jezelf creëren. Dat is lang geen volwaardig universum, maar voor de gemiddelde digitale mens is dat vaak al lang meer dan genoeg.
Veel show, weinig inhoud
Wat is de Metaverse nu eigenlijk? De vraag stellen is ze niet beantwoorden. Is dat een omgeving puur in AR/VR, of moeten we verder kijken? Je kan je afvragen of het wel iets is dat één organisatie zoals Meta uit de grond kan stampen. Binnen de techindustrie is er nooit eensgezindheid gekomen over wat de Metaverse is of zou moeten zijn.
De redactie van ITdaily schuimt al enkele jaren het Mobile World Congress in Barcelona af en heeft daar vanop de eerste rij de Metaverse-hype zien opkomen en verdwijnen. Op de beursstanden werden met veel bombarie ‘Metaverse’-toepassingen getoond die niets nieuws waren in vergelijking met wat al jaren als VR, AR, XR (of hoe je het beestje wil noemen) gekend staat. De Metaverse is een hol concept dat de vertaalslag naar de praktijk niet heeft gemaakt.
lees ook
De Metaverse in 2026 – virtueel failliet of is er nog hoop?
Meta alle blaam geven zou onterecht zijn. Velen hebben het met weinig succes geprobeerd. Microsoft geraakte zijn HoloLens snel beu en de Google Glass is ook al naar het Google-kerkhof gestuurd. Apple dacht in 2024 het warm water weer te hebben uitgevonden met de Vision Pro – we denken spontaan aan Tim Cook’s legendarische One More Thing-moment – maar moet twee jaar later ook vaststellen dat maar weinigen er 3.500 dollar voor hebben en ontwikkelaars bijgevolg weinig gemotiveerd zijn om apps te ontwikkelen.
Nieuw speeltje
De ondergang van de Metaverse gaat gepaard met de opkomst van een andere hype: artificiële intelligentie. De lancering van ChatGPT in november 2023 is de geschiedenisboeken ingegaan als het moment waarop de AI-hype losbrak, met nog geen einddatum in zicht. Plots waren techbedrijven en hun investeerders alleen nog geïnteresseerd in aankondigingen als die de letters A en I bevatten.
Als er nog enig momentum voor de Metaverse was, werd dat genadeloos van tafel geveegd. Zelfs Meta spreekt er nog amper over en richt zijn pijlen nu volop op AI. De AI-koorts heeft zekere gelijkenissen met de Metaverse-koorts, als in dat er veel geroepen en geld tegenaan gegooid wordt zonder duidelijke return.
Er is echter één fundamenteel verschil: AI-chatbots hebben de massa wel weten te bekoren. ChatGPT telde na amper twee maanden het tien keer meer gebruikers dan Meta’s Horizon Worlds ooit gehad heeft. Zolang mensen massaal AI-tools blijven gebruiken, zal de hypemachine blijven draaien en zal AI het glimmende speelgoed zijn.
Virtueel dood, maar nog niet begraven
Op dit moment lijkt er dan ook nog maar weinig hoop voor de Metaverse. Dat Meta de strekker trekt uit de virtuele werkomgeving Horizon Workrooms, zegt meer dan het zal toegeven. Fabrikanten van headets schalen productie eerder terug dan op. We kunnen niet anders dan stellen dat de Metaverse mislukt is – althans het concept dat Zuckerberg ooit voorstelde.
Dat wil niet zeggen dat de technologie erachter niet meer relevant is. De wereld van extended reality is veel meer dan Meta, en zal ook zonder Meta blijven bestaan. Recent zagen we zelf nog op een beurs in Brussel dat de gemeenschap er nog steeds in gelooft en dat het niet ontbreekt aan innovatieve toepassingen in gezondheidszorg, productie en meer domeinen.
lees ook
Wanneer wordt XR eindelijk mainstream in Europa?
De industrie zal terug moeten naar de essentie. XR hoeft geen massatechnologie te zijn, maar ingezet te worden waar het effectief impact heeft. In die context zal de loskoppeling van Meta en de Metaverse misschien net verademend werken.
Dit artikel verscheen origineel op 8 maart 2024 en kreeg een update met de recentste informatie.